Przejdź do treści
1
pr1
pr2
p16
pr6
pr1211
gol
Bystro Kicora – przedmurze nadpopradzkiej góralszczyzny
prz
Przejdź do stopki

Historia Przysietnicy

Treść

 Historycznie nazwa Wsi Przysietnica pochodzi od przesieków leśnych i głębokich dolin, które przecinają góry. Miejscowość opisana już 1244 roku, jako wieś podległą zarządcy zamku w Rytrze (źródeło historyczne; książka Józefa Plechty „ Ruiny zamku w Rytrze mówią o jej historii”). Przysietnica była wsią królewską zarządzaną  przez Piotra Wydżgę herbu Janina ,kasztelana sądeckiego i właściciela  zamku w Rytrze, jednej z twierdz broniących granicy od strony Węgier, oraz komory celnej nad drogą lądową i wodną. Mieszkańcy bronili granicy państwa, było ich kilkadziesiąt rodzin, zamieszkiwali dzisiejsze osiedle Ogorzałych i Tokarczyków, zajmowali się gospodarką leśną, pasterstwem, produkcją miodu, łowiectwem. W tym okresie wieś  miała silniejsze związki z Rytrem z racji wsi podległej zamkowi. Wymieniona w dokumencie księżnej Kingi z 1280 roku, jako wieś podlegająca klasztorowi Sióstr Klarysek w Starym Sączu, Przysietnica znalazła się pod wpływami klasztoru. W dziejach zamku ryterskiego wymieniona  jeszcze raz,  przez Jana Długosza w „ Rocznikach czyli kronikach sławnego Królestwa Polskiego”, przy okazji opisywania innej postaci -Piotra Ryterskiego jako starosty ryterskiego od 1418 roku i tu Przysietnica znowu podlegała  koronie, służąc zamkowi  w Rytrze. Wpływ na zmianę podległości, uzależniała sytuacja polityczna kraju . Początek XVI w. przyniósł  duże zmiany. Powszechną formą stała się gospodarka folwarczno-pańszczyźniana. Stopniowo likwidowane były sołectwa, chłopów usuwano z ziemi i zakładano nowe folwarki. Wówczas położenie chłopstwa uległo znacznemu pogorszeniu. Nowi dzierżawcy folwarków zwiększyli pańszczyznę, chcąc osiągać jak największe zyski. Ograniczono im także wolność osobistą: m.in. nie mogli opuszczać miejsca zamieszkania, bez zgody właściciela folwarku. To był czas epidemii w 1622 roku zaraza pochłonęła połowę mieszkańców. Rok 1710 Przysietnicę  nie ominęła  epidemia dżumy z powodu , której zmarło blisko 100 osób. Po I rozbiorze Polski  Sądecczyzna weszła w skład państwa Austriackiego. Pierwszym krokiem zaborców była konfiskata dóbr ziemskich sióstr klarysek, jak również kasata zakonu franciszkanów, która miała miejsce w 1812 roku.  Sytuacja chłopów za panowania Austriaków nieco uległa poprawie, jednak powszechnie panował głód. Chłopi  mogli uczyć się rzemiosła, zmieniać zawód i zawierać małżeństwa bez zgody pana. Rozpoczął się również proces migracji za chlebem w szczególności mieszkańcy emigrowali na Węgry. W 1858 roku do Przysietnicy sprowadzili się osadnicy z Podhala o nazwiskach Gał, Dorula, Szostak,Marduła, dzisiejsze osiedle Górali, ze Słowacji  o nazwisku Pawlik. Władze zaborcze wprowadziły kilka ustępstw politycznych. Ustawą z 1866, Sejm uchwalił dokument o gminach i obszarach dworskich. Akt ten wprowadzał jednolitość ustrojową gmin wiejskim i miejskim. Każda ukształtowana wieś stanowiła gminę, także Przysietnica stała się gminą wiejską z obszarem dworskim, nie posiadała herbu, posiadała pieczęć z wizerunkiem św. Klary. Do zadań własnych gminy należały: szkolnictwo, drogi gminne, budżet lokalny, dobroczynność, policja miejscowa.

Mało wiemy o działalności  mieszkańców z tego okres. Wiemy, że  mieszkańcy zajmowali się gospodarką pasterską i gospodarką leśną: pracowali przy ścince, zrywce i transporcie drzewa do Rytra, gdzie drogą wodną transportowane było w głąb kraju. Również wiemy, że 1884 roku zorganizowano w Przysietnicy szkołę dwuklasową.W tym okresie powstały trzy duże młyny i osiem małych, młyny były napędzane energią wodną. W 1873 podczas epidemii cholery zmarło około 70 osób. Mieczysław  Cholewa etnograf w 1903 roku, określa przynależność wsi do grupy etnicznej górali czarnych, skupiska przysietnicko-barcickiego, opisując zwyczaje, jak również stroje przysietnickie.Wójtem Gminy Przysietnica był wówczas  gospodarz Jan Garwol, dwór przysietnicki zlokalizowany  był na dzisiejszym Osiedlu Górali i mieścił się na posesji Antoniego Doruli. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę w 1918 r. zwiększyła się społeczna aktywność mieszkańców. W 1931 przeprowadzono spis ludności w Przysietnicy mieszkało 1313 osób. Rok 1932 rozpoczął się  epidemią tyfusu, zmarło 26 osób. Natomiast w roku 1933 przeprowadzono reformę samorządową w której Przysietnica stała się sołectwem Gminy Stary Sącz, sołtysem został Jan Klimczak. Wielkim wydarzeniem w historii Przysietnicy jest sformowanie straży pożarnej w 1936 roku. Następnie  budowa nowej szkoły w 1937 roku. W 1938 roku rozpoczęto proces scalania gruntów, który wzbudził wiele kontrowersji w społeczeństwie i skłócił mieszkańców. Budowa remizy i domu ludowego w Przysietnicy rozpoczęła się w  1939 roku. W latach trzydziestych dwudziestego wieku obserwujemy bardzo dużą aktywność społeczną mieszkańców Przysietnicy po odzyskaniu niepodległości wzrosła świadomość wspólnoty mieszkańców do realizacji przedsięwzięć służącym ogółu obywateli. Niestety przerwał to wybuch wojny w 1939 roku. Wielu mieszkańców straciło życie w obronie kraju, w obozach zagłady, czy w walkach o wyzwolenie Ojczyzny. Po 1942 roku dokończono budowę remizy i domu ludowego. Po wojnie długo społeczeństwo leczyło rany po zniszczeniach wojennych, wielu mieszkańców wyjechało do pracy w odbudowie Warszawy czy do kopalni na Śląsk. Zycie biegło dalej, skutki wojny i nowy ustrój socjalistyczny nie sprzyjał inicjatywom  społecznym. Odbudowa kraju trwała długo, elektryfikację wsi przeprowadzono dopiero  w 1959 roku. Powrót aktywności mieszkańców obserwujemy po roku 1970, wybudowano wówczas dom nauczyciela, a w 1973 salkę katechetyczną. Rok 1981 jest historycznym dla Przysietnicy dzięki zaangażowaniu proboszcza Barcic Jana Maziarza, erygowano parafię pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela i wybudowano kaplicę. Następnie w 1983 strażacy rozpoczęli budowę nowego Domu Strażaka, a w roku 1987 rozpoczęto budowę  Kościoła Parafialnego, proboszczem  został ksiądz Jan Wąchała. W roku 1989 nastąpiła demokratyzacja Państwa Polskiego i uniezależnienie się od Związku Radzieckiego. Już 1990 przeprowadzono reformę samorządową, oddając władzę obywatelom, co spowodowało olbrzymi rozwój Polski. W Przysietnicy w roku 1992 aktywność prezesa Józefa Kozła doprowadziła do oddano do użytku budyneku Domu Strażaka, w roku 1993 dyrektorem szkoły zostaje Zofia Golonka, w roku 1997 przeprowadzono gazyfikację wsi. Zebranie wiejskie podjęło uchwałę o rozbiórce starej remizy w Przysietnicy. W 1998 rozbudowano szkołę o nowe skrzydło. Władysław Tokarczyk w 2000 roku, został wybrany na członka Zarządu Gminy Stary Sącz. W 2002 sołtysem został wybrany Kazimierz Ptaśnik, doprowadzono telefonizację. Burmistrzem Starego Sącza w wyborach bezpośrednich  zostaje Marian Cycoń. W 2006 otwarto nową salę gimnastyczną przy szkole. 2009 nadano imię szkole kardynała Stefana Wyszyńskiego, 2010 wybudowano boisko sportowe z zapleczem.Burmistrz Marian Cycoń w 2011 roku zostaje wybrany na posła Rzeczypospolitej Polskiej. W wyborach przedterminowych Jacek Lelek zostaje Burmistrzem Starego Sącz. Kazimierz Gizicki w lutym 2012 roku zostaje wybrany na zastępcę burmistrza Starego Sącza. W roku 2013 wykonano termomodernizację starej części szkoły, 2015 r. wybudowano kanalizację i wodociągi, 2016 termomodernizację remizy, również w tym roku powstaje Stowarzyszenie Górali Popradzkich i zespół regionalny Bystro Kicora. W 2018 konsekrowano nowy kościół, w 2020 r. wybudowano nową bibliotekę z parkingiem w miejscu  zburzonej remizy w 1997 roku. W takim telegraficznym skrócie przedstawiam historię Przysietnicy.(K.G.)

14185